‘Terug naar de tekentafel om Paraanse droom tot realiteit te brengen’

Tekst en beeld Audry Wajwakana
“We must have each other back anders gaan organisaties voor ons bepalen hoe het moet”, klinkt Sherida Mormon’s oproep. Erfgenamen van de Paraplantages staan anno 2022 voor een enorme uitdaging. Individualisme en verdeeldheid zorgen ervoor dat de aspiraties van de voorouders, die na de slavernij bijeen zijn gekomen om plantagegronden in Para te kopen voor de gemeenschapsopbouw, verloren dreigen te gaan.
Haar advies is daarom terug te gaan naar de tekentafel om de systemen, die de voorouders hadden opgezet om een beter leven voor de bewoners te realiseren, naar het hedendaagse te vertalen. “Er was iets dat mensen bij elkaar bracht om dit concept neer te zetten. Wat gaat ons nu bij elkaar brengen en houden om dit concept, de Paraanse droom, weer tot leven te maken?” vroeg ze aan het publiek tijdens de paneldiscussie ‘De Paraanse droom’.

‘Laten we onze eigen weg en ontwikkeling bepalen. Als de banken niet willen lenen, dan moeten we zelf iets creëren’
Palu-voorzitter Jim Hok
In de bibliotheek van het Cultureel Centrum Suriname (CCS) organiseerde de Federatie van Paraplantages vrijdagavond een paneldiscussie in verband met de nieuwste pennenvrucht – ‘De Paraanse droom’ – van auteur Urwin Vyent. In het panel zaten Mormon, DNA-lid Ricardo Kensenhuis en voorzitter Hesdy Ommen van de Federatie van Paraplantages. Helmut Gezius was discussieleider.
Aspiraties voorouders
Kensenhuis zei dat alleen collectiviteit van de erfgenamen en een collectieve benadering de plantages verder kunnen tillen. Met hem zijn veel mensen daarom blij met het boek van Vyent waarin de aspiraties van de voorouders, die de gronden hebben gekocht, duidelijk naar voren zijn gebracht.
Voor dominee Edgar Loswijk zijn eenheid, saamhorigheid en een duidelijke beleidsvisie belangrijk om uit het dilemma, dat de boedelkwestie van Para de ontwikkeling van Suriname tegenhoudt, te komen. Net als Mormon vindt hij dat de aspiraties van de voorouders in hedendaagse concepten moeten worden omgezet.
Eén van de problemen betreft een erfgename, die een kleine business wilde starten maar geen lening bij de bank kon krijgen. Het is vaak om deze reden dat de mensen dan titel op de grond willen. Het individualistische systeem is overgenomen van het westerse. Palu-voorzitter Jim Hok stelde dat als dat systeem niet voor Suriname werkt, naar een ander model moet worden gekeken.
Unieke dingen
“We hebben heel mooie, unieke dingen van de voorouders gekregen en nu moeten we kijken hoe we die tot ons systeem kunnen maken. Laten we onze eigen weg en ontwikkeling bepalen. Als de banken niet willen lenen, dan moeten we zelf iets creëren.”
Volgens Vyent hebben de banken in het verleden zaken gedaan met plantagebesturen. Zo zijn een spoorbaan en de Kennedy Highway aangelegd, maar kon ook de bauxietmaatschappij Billiton op Onoribo-grond worden opgezet. “Onze voorouders hebben in het belang van de nationale ontwikkeling beslissingen genomen. We laten ons te veel afleiden door ‘boedelproblemen’.
Ik weet zeker dat als we een sterke federatie, sterke plantagebesturen hebben en wij kunnen laten zien wat economisch bezit is, de banken zullen aankloppen”, zegt hij. Daarnaast geeft Vyent aan dat kapitaal en kennis van Para-nazaten, “als een Wijnaldum, Promes, Seedorf in het buitenland zitten te wachten san unu kan du”.
Inheemsen en marrons
In de hele grondkwestie in Para vormen ook de inheemse- en marrongemeenschappen een onafscheidelijk deel in de strijd tot zelfbeschikking met de erfgenamen van de Paraplantages. Dit werd ook benadrukt door DNA-lid Jennifer Vreedzaam, basya Hariëtte Vreedzaam van het inheemse dorp Pierre Kondre-Kumbasi en André Moses. Geconcludeerd wordt dat de Paraanse droom in de huidige realiteit vol grote uitdagingen zit.
De auteur hield voorafgaand aan de discussie een korte presentatie over zijn boek. Dichter Sombra droeg enkele krachtige gedichten voor. Van Theo Pengel, voorzitter van het plantagebestuur La Prosperité, kreeg Vyent een miniatuur beeld van een vrouw die een stamper in haar hand vasthoudt en iets lijkt te stampen.