Suriname in de machtscirkel van populisme en consensuspolitiek (I)

22/07/2021 19:00

Desi Bouterse omhing een jaar geleden Chandrikapersad Santokhi de presidentiële sjerp om. Het steeds machtswisselen tussen consensuspolitiek en linkspopulisme heeft Suriname weinig opgeleverd, betoogt politiek analist Jack Menke. : dWT Archief  
1 JAAR REGERING-SANTOKHI – OP 8 JULI 2020 een week vóór de beëdiging van de nieuwe president feliciteerde POLITIEK ANALIST JACK MENKE Chandrikapersad Santokhi in een open brief met zijn voortrekkersrol in de politiek en met de nieuw te vormen regering. Onder de kop ‘Haal het Surinaams volk uit de greep van populisme en consensusdemocratie’ schreef Menke: “Ik wens u kracht, volharding en wijsheid toe bij de moeilijke taken die u thans op uw schouders draagt. Terwijl de molen voor kandidaatstelling en benoemingen in hoge ambtelijke functies op volle toeren draait, kijkt een niet onbelangrijk deel van het Surinaamse volk met lede ogen toe hoe de “verkiezingswinst” van 2020 haar (wederom) langzaam ontglipt. Het Surinaamse volk voelt zich (wederom) geklemd tussen Grondwet, kiesregeling, ingebeelde democratie en macht. Staat u mij toe om binnen de politieke mogelijkheden dwars door het heden en het verleden via een zoektocht een pad te helpen ‘kappen” voor een duurzame toekomst.”
Tekst Jack Menke
Tegen de achtergrond van mijn open brief laat ik nu een jaar later het licht breder en intensiever schijnen op kwesties die toen aan de orde kwamen. Met de ervaringen van de afgelopen regeerperiode en voorgaande regimes wordt in een driedelige serie dieper gegraven met de verkiezingscijfers in de hand en wat achter de cijfers schuilt om samen te zoeken hoe de politieke machtscirkel te doorbreken. DEEL 1: Electorale instabiliteit
Consensuspolitiek
Op 25 mei 2020 wint de VHP met twintig DNA -zetels de verkiezingen en vormt een consensuscoalitieregering met de ABOP (8 zetels), de NPS (3 zetels) en de PL (2 zetels). De links populistische NDP (16 zetels) en de BEP (2 zetels) nemen plaats in de oppositiebanken.
Consensuspolitiek verwijst naar een coalitie van partijen waarbij politieke elites van (etnische of andersoortige) groepen samenwerken, veelal via een informeel bemiddelingssysteem. In Suriname ontwikkelde de consensuspolitiek zich vooral tussen elites van de traditionele etnische partijen: de VHP, KTPI en NPS na de eerste algemene verkiezingen in 1949 tot de militaire coup in 1980.
Het hoogtepunt van dit systeem werd bereikt van 1958 tot 1973. Toen werd de basis gelegd voor een “etnische staat” waarin bepaalde ministeries en staatsbedrijven worden toebedeeld aan bepaalde partijen en de betreffende (etnische) achterban. De ‘etnische staat’ kwam ook tot uiting in de verdeling van overheidsgelden en Nederlandse hulp aan verschillende economische sectoren. Zo werd de staat naast een instrument voor politieke machtsuitoefening tevens een bron voor de etnische groepen om economisch en maatschappelijk te klimmen.
Populisme
Het linkspopulisme dook in Suriname op tijdens het militaire regime (1980-1987) en werd veredeld door de Nationale Democratische Partij (NDP). Populisme is een manier om politieke macht uit te oefenen, waarbij de tegenstelling tussen “het volk” en “de elite” wordt benadrukt en populistische leiders zich identificeren met het “gewone volk”.
Populisme vindt men in regimes van links naar rechts, waardoor men linkspopulisten, rechtspopulisten en andere typen kan onderscheiden. Daarom is populisme geen politiek systeem, zoals fascisme en socialisme, maar een charismatische manier om “in naam van het volk” te spreken, volgelingen te mobiliseren en macht uit te oefenen.
De NDP deelde regeermacht van 1996 tot 2000 en kreeg weer regeermacht van 2010 tot 2015 en bouwde vooral in de periode 2015-2020 het linkspopulisme uit met verpakkingen zoals”neks no fout”. De overwinning van de NDP in haar eentje in 2015 betekende een electorale aardverschuiving met een meerderheid van 26 DNA-zetels. Kortom, in de periode 1988-2020 voltrok zich een machtsverschuiving en werd de politieke dominantie van de traditionele etnische partijen voortdurend aangetast door de populistische NDP.
Na de eerste termijn (2010-2015) was de uitdaging voor de NDP om het ‘sociaal beleid’ in de tweede termijn (2015-2020) voort te zetten en een betaalbare levensstandaard te garanderen te midden van toenemende begrotingstekorten, schulden en inflatie. De invoering van het linkspopulisme was echter van korte duur want het NDP-regime werd verslagen bij de verkiezingen van 2020 te midden van een geruïneerde economie, megacorruptieschandalen, toenemende begrotingstekorten, schuldeninflatie en een niet-duurzaam houdbaar sociaal beleid.
Wisselvalligheid consensuspolitiek en linkspopulisme
HET STEEDS WISSELEN van de macht is duidelijk. Van de acht regeringen in de periode 1987-2020 kunnen we vijf typeren als consensuspolitieke en drie als populistische regimes. De verkiezingen van 1987 markeerden een regimewisseling toen het Front, een politieke combinatie van drie traditionele etnische partijen (VHP, NPS en KTPI), deze verpletterend won met 87,1 procent van de landelijke uitgebrachte stemmen. Daarna volgde een periode van grote electorale instabiliteit.
Electorale instabiliteit
Electorale instabiliteit kan worden vastgesteld met de instabiliteitsindex. Deze kan variëren van 0 tot 100 en is nuttig om de afname of toename te bepalen van het percentage geldig uitgebrachte stemmen tussen twee verkiezingen. Een index van 0 duidt op geen … ………… (DWT)


Lees verder

Bron: De Ware Tijd Suriname