COLUMN: Foetoe-boi tron Futuboy

07/01/2021 14:00 – Pokay Tongo

Stuart Rahan  
“Nu ik door deze uitnodiging ertoe gebracht ben, zou ik mij van de zaak kunnen afmaken en zeggen, dat ik tot die activiteiten ben gekomen toen rotsvast de overtuiging zich in mij vestigde, dat het onderwijssysteem van het kolonialisme met een voor de Neger volslagen vreemde taal als voertaal, een groot onrecht, een misdaad is geweest en nog is, want het heeft ons gemaakt tot achterlijke mensen met twee halve talen, met voorkeur naar klater boven gedegen goud, aan woorden boven begrip.”
Wortu fu Julius Gustaaf Arnout Koenders (1 maart 1886-17 november 1957) sa un sabi moro betre leki Papa Koenders. Wan blakaman di nen ben monyo weti moro leki den weti krosi di ben tapu en skin. A ben tyari nen fu den Yobo di rigeri den bigisma fu en na ini srafuten. Ofko a ben afrontu a Yobotongo yu si dati a ben basi en. Ini en prakseri Papa Koenders kon si dati a Yobotongo meki un Srananman tron paradyuka. A gersi nanga un eygi tongo un no man kon na fesi. En weti nen ben opo blaka fuga. Fa a kan dati wi e taki tu afu tongo ma wi e prodo nanga dubley prefu wi luku fu gowtu?
Tongo na wan fasi fu kenki prakseri, fu kruderi nanga makandra. A gersi leki na wan lawlaw aladey tori fu taki un eygi Sranantongo. Ma yu ley, a Sranantongo kon tron wan politiki problema san e tyari dangra. Di srefidensi (1975) ben de na pasi e kon krutu ben krutu fu libi a Yobotongo koti abra go wroko nanga a Sranantongo. A krutu ben syatu. Makandra un leki Srananman ben feni dati a Sranantongo na a tongo fu den blaka krusu-ede Srananman. Hindustani, Yampaneysi, den tu tra bigi grupu Srananman no ben agri. Ma blaka Srananman ben de tu san no ben wani fu a kenki. Ala den wan di ben kaka futu ben feni dati a Yobotongo ben musu tan, nanga ala di den srefi ben kruderi ini a Sranantongo fu hori den stan.
Fu den wan di no sabi, sasiman fu heri grontapu meki wroko fu sabi fa a Sranantongo seti. Un tongo na wan fu den grontapu Kriyoro tongo san moro furu sasiman broko den ede fu. Ma a sari tu fu sabi dati noyaso no wan Srananman de di stuka tron datra ini un eygi tongo. Ala den sasi ini den hondro yari no sorgu fu wan tongo nanga en eygi gramatika. Dati kon pasa now fosi ini a yari 1960 pe gran Lanti teki wan bosroyti. A Sranantongo kisi en stan. Srananman ben kan si fa a tongo seti, fa a tongo e tyari ensrefi. Den fosi man di seti a tongo kon ben de Hein Eersel, W. A. Leeuwin, Lou Lichtveld/Albert Helman, N. Oedayrajsingh Varma, A. Donicie nanga Jan Voorhoeve. Grani gi den di gi a tongo anu nanga futu. Ma a tongo ben musu leri fu kroypi a tapu papira fosi bifo a ben kan waka noso lon wan strey nanga a Yobotongo fu eksempre.
Neleki ibri tra tongo un kon si dati den fosi waka tapu papira ben sori dati a tongo no ben kaba ete. En fesi ben luku grati ma ini a ten wan skafu de fanowdu fu seti en kon moro gratihari. Tongo e libi leki fa un libisma e libi, kenki, waka moro fara. Ini 1986 a ministeriya fu Skoro Afersi teki a kriboy bosroyti. Den masra leki Eddy van der Hilst nanga Hein Eersel ben yepi seti a tongo kon moro fini. Tongobasi Kwasi Koorndijk e du bun tranga wroko tu fu kraka a tongo. Tide na a dey, baka dritentinafeyfi yari, un kon si dati a skafu de fanowdu. Nyun wortu kon, grontapu no de moro leki bifo. Ala den kenki disi sa musu feni den presi ini a Sranantongo. A skrifimodo kenki (pai/pay, hei/hey, boi/boy) nanga bun furu moro. Wan nyun bosroyti de fanowdu. Leki fa mi grabu dan Naks Sranan abi a nyun prakseri a tapu papira kaba ma ministri Marie Levens no abi ten fu luku a nyun prakseri.
Efu a ministeriya fu Skoro Afersi gi grani esbiten na wan nyun bosroyti dan wan lo bruya no sa de moro fa fu skrifi a Sranantongo. Ma a no dati wawan. Wortubuku sa musu meki. Funamku a wortubuku Sranantongo – Sranantongo. Te drape a no de. San de na wortubuku gi sma san wani leri wan monki Sranantongo. Ma moro ondrosuku de fanowdu. A historiya fu a tongo nanga ala den sasi musu kon na wan. Neleki fa den Yobo abi den Taalunie san e boboy a Yobotongo, so wan orga fu a Sranantongo de … ………… (DWT)


Lees verder

Bron: De Ware Tijd Suriname