Seksueel geweld: cultuur of persoonlijke keuze (2)

Seksueel trauma bij kinderen
Recent heb ik het boek ‘Tapu sjén’ van journaliste Usha Marhé uit 1995 gelezen met haar persoonlijk verhaal van seksueel misbruik en dat van haar broer. Ze beschrijft de transgenerationele (generatie overschrijdende) incestueuze relaties van ten minste drie generaties binnen haar familie en de littekens die deze bij haar, haar broer, moeder en grootmoeder hebben achtergelaten. Zeker een zeer moedige daad. In dit tweede deel van de serie ‘Seksueel geweld: cultuur of persoonlijke keuze’ wordt aandacht besteed aan het trauma van kinderen.
In deel 1 is een algemene beschouwing gegeven over het seksuele trauma en de geheimhouding die daarmee gepaard gaat, waardoor geweld en trauma generaties lang blijven voortwoekeren. Structureel zijn er twee typen seksueel trauma, waarmee kinderen te maken kunnen krijgen. Het eerste is incest.

“Voor het kind dat nog geen ervaring heeft in de wereld is het belangrijk om een referentiekader te hebben. Dit wordt gevormd door bekende personen om zich heen”

Dit is seksueel geweld dat door een familielid (bijvoorbeeld vader, moeder, broer, zus, oom, tante, neef, nicht, stiefvader, stiefmoeder) wordt gepleegd. Bij de ontwikkeling van het kind zijn het deze familieleden die het kind het eerst tegenkomt en zijn/haar oriëntatie naar de wereld toe bepalen. Hierbij speelt vertrouwen een belangrijke rol.
Voor het kind dat nog geen ervaring heeft in de wereld is het belangrijk om een referentiekader te hebben. Dit wordt gevormd door bekende personen om zich heen. Wanneer het vertrouwen door één van hen is geschaad, laat deze ervaring langdurige emotionele littekens achter bij het zich ontwikkelende kind, wat doorgaat tot in zijn/haar volwassen leven.
Gebroken vertrouwen
Wat eigenlijk gebeurt, is dat het vertrouwen dat het kind heeft gesteld in iemand die tot het referentiekader behoort, is misbruikt om de snode daad door manipulatie en machtsoverwicht te plegen. Deze ervaring is verwarrend voor het kind dat nog geen solide eigen oriëntatie op de wereld heeft opgebouwd. De wereld wordt door hem of haar ervaren als een angstjagende en gevaarlijke plek.
Het kind zal opnieuw een pijnlijk proces van therapie moeten doormaken om een zekere mate van een gevoel van normaliteit te herstellen. In deze situatie heeft het kind het vertrouwen van een volwassene nodig die het voor hem of haar zal opnemen tegen de dader en beschermen tegen herhaling.
In de meeste gevallen probeert de familie van het kind (slachtoffer), die vaak ook familie van de dader is, het gebeurde geheim te houden om de reputatie van de familie te beschermen. De reden die vaak wordt opgeven is dat zij de dader (die familielid of vriend van de familie is) probeert te beschermen met het argument dat ze deze al te goed kent en betrokkene zo een gruwelijke daad niet kan hebben gepleegd.
Een ander argument dat vaak wordt gebruikt door de familie van de dader is dat het gebeurde niet zo ernstig is en dat het slachtoffer er overheen zal groeien met het verstrijken van de tijd.
Trauma verwerken
Een schrijver heeft de ervaring van het getraumatiseerde kind zonder adequate bescherming beschreven als een kind dat zich plotseling in de woestijn zonder een horizon bevindt. Zo een ervaring zonder wegwijzer kan zeker schrik- en angstaanjagend zijn.
Afhankelijk van de leeftijd van het kind, kan het zijn of haar cognitief-emotionele ervaring verbaal (woordelijk) of niet-verbaal (in gedrag) uitdrukken. Kinderen die jonger zijn dan acht jaar hebben moeite om hun emotionele turbulentie (woeligheid en onrust) uit te drukken en te benoemen door hun gebrek aan woordenschat.
Hun vervolgens aangepaste gedrag komt vaak tot uitdrukking in symptomen van angst, depressie en een verminderd gevoel van eigenwaarde. Vaak zijn kinderen van deze leeftijd als gevolg van zo een trauma teruggetrokken en missen ze plezier in het leven. Het doel van de therapie is ten eerste om het vertrouwen van de kinderen terug te winnen en het gevoel van vertrouwen in de volwassenen en de wereld om zich heen.
Daarna volgt het leren verwerken van de traumatische herinneringen die zijn opgeslagen in het brein, gevolgd door het opbouwen van het vermogen om normale sociale en intieme relaties op te bouwen in de fasen van hun ontwikkeling waar deze ervaringen noodzakelijk zijn.
Uitdaging van adolescentie
Wanneer kinderen die vóór hun adolescentie zijn gemolesteerd, de puberteit ingaan, staan ze voor een enorme taak: het omgaan met de adolescentie en de pijn die gepaard gaat met het trauma van seksueel misbruik.
Kinderen en vroege adolescenten die in kinderhuizen seksueel worden gemolesteerd hebben het dubbel zwaar, omdat ze vanwege omstandigheden uit hun familiekring zijn gerukt en vaak hun eigen sociale relaties in het kinderhuis moeten opbouwen. Het gebeurt soms dat ze vanwege hun wanhopige behoefte aan sociaal contact, soms risicovolle relaties aangaan, waardoor ze seksueel worden misbruikt.
In het volgende deel zal worden ingegaan op het therapie traject van adolescentie tot volwassenheid.-.
Dr. R. S. Ellecom
Klinisch en forensisch neuropsycholoog
Medische voedingkundig specialist
E-mail: ramdas1947@yahoo.com