‘Indiaans verhaal’ voor positieve identiteitsvorming Inheemse volken

Tekst en beeld Audry Wajwakana
POWAKKA — Veel van de geschiedenis en cultuur van de inheemsen in Suriname is niet bekend. Zelfs in de inheemse dorpen is de toegang tot die informatie beperkt. Auteur Reinier Artist (86) wil dit veranderen en heeft een educatief project ontwikkeld met als basis zijn in 2016 in Nederland verschenen boek ‘Indiaans verhaal’, dat twee jaar later in Suriname verscheen.
Hij heeft dit boek als basis gebruikt voor een lesbrief, die voorlopig op scholen in de inheemse dorpen zal worden behandeld. De introductie was woensdag in Powakka in bijzijn van inheemse dorpshoofden en leerkrachten.

“In ‘Indiaans verhaal’ beschrijft hij zijn leven als jongen die opgroeit in het binnenland van Suriname, in de schaduw van twee verschillende beschavingen: de inheemse en de westerse”

“Het boek is wel door een inheemse man geschreven, maar is niet alleen voor de inheemsen, doch voor alle overige Surinamers en ook de Nederlanders, die volgens de westerse cultuur beweren dat zij de inheemsen hebben ontdekt. Wij n vóór hen hier, dus in feite hebben wij hen ontdekt, maar zo wordt het niet verteld”, zegt hij.
Bewustwording over geschiedenis
Artist is in Powakka feestelijk met sambura muziek door de muziekband Sirito Yare ontvangen. Hij is geboren in Bigi Poika en is landbouwkundig ingenieur en cultureel antropoloog, maar woont al jaren in Nederland. In ‘Indiaans verhaal’ beschrijft hij zijn leven als jongen die opgroeit in het binnenland van Suriname, in de schaduw van twee verschillende beschavingen: de inheemse en de westerse.
Het idee voor een educatieproject ontstond al bij de presentatie vier jaar geleden en hij benaderde hiervoor in 2019 de Nederlandse stichting Edukans. Echter, in 2020 toen het project uitgevoerd moest worden, kwam de coronapandemie, die de planning in de war gooide. De auteur is blij en dankbaar dat hij nu toch het project alsnog kan uitvoeren.
“In de eerste plaats om inheemse jongeren bewust te maken over hun geschiedenis en cultuur en op de tweede plaats onderzoekers proberen duidelijk te maken wie we echt zijn. Er zijn een aantal dingen onderzocht, die niet altijd kloppen”, zegt de auteur bij de presentatie.
Een van de meest belangrijke eigenschappen van inheemsen is dat ze gebruik maken van het bos slechts om wat ze nodig hebben om te kunnen leven. Ze kennen geen individualisme, maar collectiviteit en delen graag. En hoewel de wereld aan het veranderen is waar de economische denkwijze meer gericht is op het individu hoopt hij met dit educatieproject bewustwording aan te wakkeren.
Hij brengt het project naar zijn geboortedorp Bigi Poika, omdat dit dorp een bijzondere plek in zijn hart heeft. “Niet alleen omdat ik er geboren ben, maar meer omdat ouderen mij de weg hebben gewezen om mezelf te ontwikkelen. De jongeren wil ik daarom aanmoedigen om niet op te geven en ook niet de moderne westerse geneugten aan te hangen. Een heleboel wijsheid ligt in hun dorp. Ik hoop ze daarvan te kunnen overtuigen.”
Info toegankelijk maken
Voor de uitvoering van het project heeft de auteur ondersteuning gehad van de Vereniging Inheemse Dorpshoofden (Vids) in Suriname en het Rooms-Katholiek Bijzonder Onderwijs (RKBO). Voorafgaand aan de presentatie van het educatieproject in Powakka deden leerkrachten van de St. Bernardusschool in Bernharddorp, St Wilhelmusschool in Powakka en Johannes Cheliusschool te Redidoti mee aan een introductiesessie van de lesbrief. Ze kunnen wat ze daarbij geleerd hebben over de inheemse identiteit delen met de scholieren.
Astrid Bottse, coördinator van RKBO, die ook aan de training deelnam, juicht het initiatief van Artist toe. “Als iemand de jeugd iets mee wil geven, kunnen wij als onderwijsorganisatie daarbij helpen. We weten allemaal dat onze jeugdigen niet veel weten over de geschiedenis.”  Omdat het niveau van het boek hoger is dan dat van leerlingen in het basisonderwijs zal veel afhangen van de leerkrachten om de informatie toegankelijk te maken voor de leerlingen.
Na een traject van trainingen zullen de lesbrieven later dit schooljaar met hen behandeld worden. “Ik vind dat de informatie niet beperkt moet worden tot inheemse dorpen. Ook de kinderen in andere delen van het land dienen de geschiedenis over de inheemsen te kennen, want nu blijkt dat we toch niet zoveel over ze weten.”
Collectiviteit
Speciaal voor de introductie van het project zijn Nel Wagner, ondersteuner van de lesbrieven en Dik Verboom, programmamanager basisonderwijs bij Edukans en de auteur, naar Suriname gekomen. Zij brachten ook een bezoek aan het ministerie van Onderwijs, Wetenschap en Cultuur. In zijn presentatie noemde Artist de manier waarop opeenvolgende ministers van onderwijs zich naar de inheemse en tribale volken toe opstellen ‘benedenmaats.’
“Ik beschuldig geen personen, maar wijs slechts op de verantwoordelijkheid van Surinaamse politici, maar ook van Nederlandse die ons land hebben gekoloniseerd en wij in feite niet gelijkwaardig werden behandeld, waardoor we een achterstand hebben opgelopen.”
Hij is daarom tevreden dat dorpsleiders bereid zijn de inheemse gemeenschap verder te leiden om in collectief verband, met name Vids, de problemen waar de gemeenschap mee te kampen heeft, op te lossen.