De brullende muis (slot): De betekenis van de BTW

Wij hebben tien jaar gewerkt aan een fiscale muis. Dat beeld wordt gepresenteerd door de wet Belasting over de toegevoegde waarde 2022 (BTW-wet) die op 30 augustus in De Nationale Assemblee met de minimaal vereiste 26 stemmen is aangenomen en op 14 oktober in het Staatsblad is gepubliceerd. Een lange adempauze voor een wet die met zo veel urgentie en zo weinig stemmen door De Nationale Assemblee is gejaagd. De belastinggrondslag van deze wet is zeer smal. Niet alleen omdat de binnenlandse consumptie, die zo een belasting beoogt te treffen, laag is in verhouding tot het bruto binnenlands product (BBP), maar ook omdat er tientallen uitzonderingen en mazen in de wet zijn die de grondslag verder uithollen, verwarring en discriminatie creëren en knagen aan de moraal en effectiviteit van de belasting.
Bepalingen
Op zondag 25 december 2022 hoorden de president en diverse hoogwaardigheidsbekleders de kerstboodschap van de bisschop van Paramaribo aan in de kathedrale basiliek. Hij pontificeerde onder meer over de mogelijkheid dat de leer van erfzonde kan verklaren hoe mensen zich niet verantwoordelijk voelen voor institutioneel kwaad dat woekert in allerlei onrechtvaardige structuren, systemen en verdragen; niet alleen uit het verre verleden, maar nog meer in het heden. Ontkennen dat de mens een tot het kwaad geneigde natuur heeft, leidt tot ernstige dwalingen, niet alleen in de opvoeding en zeden, maar ook in de politiek.
Vier dagen na deze pontificale hoogmis gaf de president een ruisende toespraak in DNA, waarna 27 leden stemden vóór een initiatiefwet tot wijziging van de BTW-wet.
De initiatiefwet heeft 21 bepalingen waaronder:
1)           twee wijzigingen van voornamelijk administratieve aard;
2)           nultarieven (belastingsubsidies) op meer dan tien groepen van goederen en diensten;
3)           belastingverhoging op motorbrandstoffen.
De president zei dat deze wet onderdeel is van het IMF-programma. Dat is onwaarschijnlijk. De meeste bepalingen in de initiatiefwet verlagen de belastingopbrengst (de raming van de regering aan het einde van de vergadering was  SRD 1 miljard lager dan in september).
De kern van de wet is dat tien extra nultarieven worden betaald door de belastingheffing op motorbrandstoffen. Het Internationaal Monetair Fonds (IMF) heeft niet gevraagd om belastingsubsidie op bijvoorbeeld kunsthandel en financiële diensten. Dat hebben Surinaamse belanghebbenden gedaan.
Nultarieven en vrijstellingen
Veel van de extra nultarieven zijn verschoven van de lijst van vrijstellingen. Het gaat hier niet over internationale transacties, maar om binnenlandse consumptie. BTW-stelsels verhogen het algemene prijspeil op de binnenlandse markt, maar laten het kostprijsniveau van geregistreerde ondernemers ongemoeid.
BTW beoogt de binnenlandse consumptie te belasten en de ondernemers (via verrekening van BTW op inkopen) te beschermen. De combinatie van verrekeningen met nultarieven en jurisdictie bepalingen zorgt ervoor dat buitenlandse consumptie (exporten) ook vrij zijn van Surinaamse BTW. Dit verbetert de concurrentiepositie van binnenlandse productie en dienstverlening.
Vrijstellingen in de BTW worden gebruikt voor sociale doelen (bijvoorbeeld onderwijs, gezondheidszorg) en vanwege belastingtechnische reden (bijvoorbeeld financiële diensten). Een BTW-vrijstelling houdt in dat de toegevoegde waarde van de betreffende ondernemer niet wordt belast. Bij vrijstellingen wordt de kostprijs van de ondernemer belast, waardoor hij als consument wordt behandeld. Ditzelfde gebeurt wanneer de ondernemer niet voor de BTW is geregistreerd.
Nultarieven worden gepropageerd in sommige landen en organisaties als instrument voor ondersteuning van sociale doelen (bijvoorbeeld kinderkleding en levensmiddelen). Nultarieven bij binnenlandse consumptie botsen tegen het beginsel van een belasting op de binnenlandse consumptie. 
Bij nultarieven krijgt de ondernemer ieder jaar geld van de belastingdienst om de binnenlandse consumptie van zijn goederen en diensten te ondersteunen. Dit geld is de belastingopbrengst uit economische activiteiten van andere ondernemers. Nultarieven zijn in feite belastingsubsidie en worden spaarzaam toegepast.
Belastingopbrengsten en andere effecten
De BTW-vrijstelling vermindert het aantal ondernemers van wie de belastingopbrengst wordt gecollecteerd, maar leidt wel tot belastingopbrengst (vrijgestelde ondernemers betalen belasting via hun leveranciers en tellen dat op bij hun kostprijs). Bij technische vrijstellingen kan de belastingopbrengst vergelijkbaar zijn met het algemeen BTW-tarief op de technisch gecorrigeerde vergoeding/verkoopprijs.
Het nultarief is een belastingsubsidie zonder een begrotingspost. De rijkere consumenten genieten een groter deel van het voordeel dat niet wordt achtergehouden door de bedrijven. De waarde van deze subsidies is significant en afhankelijk van de transactiekosten in de onderneming of sector. Bij financiële dienstverleners zal dat gemiddeld 1 tot 3 procent van de jaarlijkse omzet zijn (de transactiekostenprofielen van deze bedrijven hebben meer gemeen met profiel A en B in tabel 1 hieronder).
Onrechtvaardig
Het ministerie van Financiën en Planning heeft bij de toelichting en behandeling van de BTW-wet en de initiatiefwet gesteld dat de keuze om nultarieven toe te passen een normale beleidskeuze is. Deze zeer omstreden en veel gevolgen benadering was geen onderdeel van wetsontwerpen voor de Surinaamse BTW die in eerdere jaren hebben gecirculeerd.
Ondanks hun vele verwijzingen naar het buitenland als argument tegen de verlaging van het algemeen BTW-tarief van 10 naar 5 procent negeert het ministerie dat binnenlandse nultarieven (in plaats van vrijstellingen) voor veel posten op hun lijst nergens in de wereld voorkomen.
Verzekeringen en financiële diensten zijn bijvoorbeeld nergens (buiten Suriname) met een nultarief belast, maar doorgaans wel vrijgesteld. Het ministerie en verschillende lobbyisten hebben zonder argumentatie of transparantie ‘gevochten’ om deze nultarieven te introduceren en normaliseren in de BTW-wet en de initiatiefwet.
Het resultaat is een verzameling van meer dan vijftien nultarieven bij binnenlandse consumptie die de verdeling van de belastingdruk sterk verschuiven van welgestelde consumenten en hun leveranciers naar doorsnee en arme consumenten.
Als Patty jaarlijks duizend dollar opzij zet voor calamiteiten, betaalt zij daarover geen BTW.  Als Soenita duizend dollar zet in een schadeverzekering betaalt zij daarover honderd dollar BTW. Als Roy duizend dollar zet in een levensverzekering betaalt hij geen BTW en krijgt de assurantiemaatschappij vijftien tot dertig dollar van de Belastingdienst.
Afhankelijk van je gelijkenis met Patty, Soenita of Roy zal je belastingdruk sterk veranderen. Dat geeft een idee van de belastingdruk-verschuivende structuren in deze wet.
Op 29 december hebben 27 DNA-leden op aandrang van de president gestemd voor een wet die geld weghaalt bij alledaagse consumenten en geeft aan de rijkste bedrijven en consumenten. Dit is één van de ‘ernstige dwalingen’ en ‘onrechtvaardige structuren’ waarvoor de bisschop in zijn kerstboodschap heeft gewaarschuwd. Dit is ook een oproep aan politici om zich verantwoordelijk te voelen voor de …