‘Cultuur is identiteit die moet worden behouden’

Het is een gezellige rit van de hoofdweg bij Lelydorp, via de Pallisadenweg, naar de wijk Dian Dessa. Johan Raksowidjojo gaat kijken wat daar gebeurt binnen de Javaanse gemeenschap en zal er na lange tijd zijn vriend Edward Redjopawiro ontmoeten. Hij is onder de indruk van wat hij ziet op Dian Dessa, waar er wordt gewerkt aan het gotong royong-monument. “Het laat de toewijding zien van de gemeenschap, maar ook dat de culturele waarden hier nog levend zijn.”
Tekst en beeld Tascha Aveloo
Raksowidjojo is op zijn achttiende naar Nederland vertrokken voor verdere studie. Hij kwam in de gemeente Alkmaar in contact met de politiek via zijn sociaal-culturele activiteiten. Hij werd benaderd door GroenLinks. “De partij stelde dat de dingen die ik doe aansluiten bij haar principes. Groen staat voor het milieu en Links verwijst naar opkomen voor de mensen aan de onderkant van de samenleving.”
Hij werd letterlijk voor ‘de leeuwen’ gegooid, want Raksowidjojo had geen politieke ervaring. Maar het was na de verkiezing wel duidelijk dat hij een stem had in die samenleving. Als kandidaat werd hij in 1981 het eerste verkozen gemeenteraadslid van Surinaams-Javaanse afkomst in Nederland. “In die tijd n er maar bitter weinig Surinamers in een gemeenteraad landelijk.”

“We vinden dat belangrijk omdat we geloven dat als jij je cultuur niet kent, je identiteit zoek is. Als je niet weet wie je bent, dan weet je ook niet waar je naar toe gaat”
Johan Raksowidjojo
Hij werd betaald leidinggevende voor educatief werk bij een grote sociaal-culturele organisatie. Na enige tijd stapte hij over op consultancy. “In deze functie in Amsterdam moest ik de gemeente en andere instellingen adviseren over de aanpak van projecten voor migrantengroepen waaronder ook in Suriname.”
Jaren daarna werd hij beleidsadviseur bij de gemeente Haarlem, waar hij het college van burgemeester en wethouders (een ‘regering’ op lokaal niveau) adviseerde. Dat werk heeft hij gedaan tot zijn pensionering. In 1996 werd hij weer gevraagd in de politiek, toen in Amsterdam.
Culturele identiteit
Naast al deze werkzaamheden bleef Raksowidjojo zijn roots trouw. Hij was veel betrokken bij het sociaal-culturele werk onder Javanen. “Daarin probeerde ik te helpen bewustwording van het Javaans erfgoed te stimuleren. Uiteindelijk hebben we een nationale en tegelijk internationale organisatie opgericht, de stichting Javanen in diaspora Nederland, waarvan ik de voorzitter ben.”
De rode draad is het stimuleren en bevorderen van de bewustwording van de individuele Javaan, maar ook voor de Javaanse gemeenschap in zijn totaliteit met betrekking tot zijn culturele achtergrond en identiteit. “We vinden dat belangrijk omdat we geloven dat als jij je cultuur niet kent, je identiteit zoek is. Als je niet weet wie je bent, dan weet je ook niet waar je naar toe gaat.”
De stichting werkt met zoveel mogelijk andere organisaties in Nederland en Suriname samen om sterker te staan als groot netwerk. “De jongste activiteit waar we aan hebben gewerkt in Suriname is de bouw van de bovenverdieping van de Nabawischool in Paramaribo Noord.”
Op cultuur gebied speelt de organisatie vooral een faciliterende rol. Zo heeft ze enkele jaren geleden een drie landen manifestatie helpen organiseren in Nederland, waaraan drie dansgroepen van Indonesië, Suriname en Nederland hebben deelgenomen. “Daar zag je de verschillen tussen de dansen zoals die zich per land hebben ontwikkeld. De dynamiek van de cultuur was duidelijk zichtbaar.”
In Nederland zijn de grotere concentraties van Javanen onder meer in Rotterdam, Amsterdam, maar ook in de buurt van Groningen en in Noord-Brabant. Hij vertelt dat regionale organisaties regelmatig worden opgeroepen om met zijn stichting samen te werken omdat die goede contacten heeft met de rijksoverheid. “Want samen kunnen we grote dingen bereiken. Het is geen gemakkelijk weg want de invloed van buiten is groot. De organisatie probeert de verwestelijking van de Javaan in Nederland door de verschillende culturen enigszins te stuiten.”
Cultuur en taal
Raksowidjojo spreekt het Javaans vloeiend, maar erkent dat dat niet bij iedereen het geval is. “We leven niet in een maatschappij waar we de cultuur dagelijks kunnen beleven en die verwatert daardoor, maar we zijn niet in paniek. Ook al ontstaat de situatie dat sommige meiden en jongens de Javaanse taal niet kunnen spreken, geven wij de moed niet op. Al blijft er maar één Javaan over, dat vonkje zal op gegeven moment overspringen en dan zal men op zoek gaan naar de roots. Dan zal men vragen ‘wie ben ik’ en ‘wat bepaalt mijn identiteit’. En daar is de taal deel van.”
Raksowidjojo beseft dat sommige ouders hun kinderen vaak hebben ‘gedreven’ om alleen Nederlands te praten, of ze in Suriname zijn of in Nederland. “Maar we proberen de ouders duidelijk te maken dat zij de cultuur moeten blijven doorgeven in gezinsverband en dat begint bij …