BESCHOUWING — Herstelprogramma regering/IMF geen oplossing voor financiële crisis

Suriname heeft vanaf 2015 weer te maken met koers- en prijsstijgingen en schulden die de regering niet kan terugbetalen. Dat zou volgens het kabinet-Santokhi liggen aan het financiële beleid van de regering-Bouterse. Die en haar coalitie verklaarden op hun beurt dat het aan de daling van de prijzen voor goud en olie op de internationale markt heeft gelegen.
Tekst Kenneth Sukul
In 1982 kreeg Suriname voor het eerst te maken met waardevermindering van zijn munt ten opzichte van de US dollar. Toen daalde de waarde van de Surinaamse gulden (Sf) door de terugval van de bauxiet opbrengsten en stopzetting van de ontwikkelingsfondsen door Nederland. Tussen 1996 en 1999 was de oorzaak weer minder inkomsten uit de bauxietsector versterkt met het slechte financiële beleid van de regering-Wijdenbosh.

“Suriname (u dus en niet het land) staat op de 94ste plaats op de lijst van 180 meest corrupte landen. Geen enkele regel blijkt in Suriname stand te kunnen houden”

In tegenstelling tot de perioden 1982 en 1999 ligt de oorzaak van de huidige waardevermindering niet aan verminderde exportinkomsten. In tegendeel blijkt uit de cijfers van de Centrale Bank van Suriname (CBvS) dat de inkomsten met respectievelijk 20 en 80 procent stegen in de perioden 2010-2015 en 2015-2020 ten opzichte van 2006-2010 (zie tabel 1).
Tabel 1En toen was de koers stabiel op SRD 2,70 voor een US dollar. Vanwege de enorme stijging van de prijs voor goud en olie zijn de inkomsten van 2020 tot 2022 veel hoger (zie grafiek 1). Dat de waarde van de Surinaamse dollar toch nog met 1.085 procent (2,7 naar 32) in 2022 daalde kan dus alleen aan het beleid van de toenmalige en de huidige regering liggen.
Surinaamse economie
Vanaf 1907 hebben in verschillende rapporten gestaan dat het overheidsapparaat te groot is, de productie stagneert, de technieken in de landbouw achterhaald zijn, het onderwijs moet worden aangepast, de economie moet worden gediversifieerd, et cetera. Uit het Suriname Country Profile, een rapport van de CBvS van2022, is af te leiden dat slechts 7 procent van het arbeidersvolk in de exportsector actief is.
Dat betekent dat in Suriname, dat vrijwel alles moet importeren dat zij consumeert, 7 procent van het arbeidersvolk 93 procent van de bevolking “verzorgt”. Na 116 jaar is er dus niets veranderd aan de economie. Het gevolg daarvan is dat elke afname van de US dollar-inkomsten direct invloed heeft op de ontwikkeling cq de levensstandaard van de bevolking.
Suriname (u dus en niet het land) staat op de 94ste plaats op de lijst van 180 meest corrupte landen. Geen enkele regel blijkt in Suriname stand te kunnen houden. Een goed voorbeeld is de wet dat de regering verplicht is alle grondaanvragen en toewijzingen daarvan te publiceren.
Die wet wordt vrijwel elke dag met de voeten betreden, maar het volk zwijgt omdat het ook wil worden “geregeld”. Bedrijven“krijgen het recht” om belastingvrij en zonder visitatie goederen te importeren en te exporteren. De rest van het bedrijfsleven blijft stil omdat ook zij daarvan wil profiteren.
Oorzaak huidige financiële crisis
In de afgelopen twaalf jaar zijn er geen of nauwelijks openbare aanbestedingen gehouden voor het leveren van diensten en goederen aan de staat. Uit de cijfers van het verslag macro-economische indicatoren van de CBvS (zie tabel 1) blijkt dat de opbrengsten uit de export vanaf 2010 tot 2022 4,86 miljard US dollar bedroegen. Daarnaast had de CBvS in 2010 één miljard aan deviezenreserves en leende regering-Bouterse/Adhin nog ruim vier miljard US dollar.
Daarboven joeg zij ook nog ongeveer driehonderd miljoen US dollar uit de kasreserves van de banken er doorheen. Dat is totaal 9,16 miljard. Op ongeveer vijfhonderd miljoen na, is dit bedrag niet terug te zien in bedrijven, sportvelden, huizen, het onderwijs, gezondheidszorg et cetera. Aangezien het volk niet in staat is om in tien jaar tijd 9,16 miljard US dollar aan aardappelen, daal, kippenbouten, et cetera te consumeren is het geld dus ook niet aan hen besteed.
In het jaarverslag 2021 van Staatolie staat dat op basis van 25 procent aandelen in Newmont en royalty’s zij 120 miljoen US dollar heeft ontvangen. Dat betekent dat de grootste goudproducent, de ‘kleine goudsector’ met gemiddeld veertienduizend kilogram (zie Kaloti 17 december 2022) een nettowinst van 552 miljoen US dollar heeft gehad in 2021. Als de smokkel er bij wordt geteld, dat op minimaal tienduizend kilogram wordt geschat, komt dat op ruim één miljard US dollar-winst.
De regering-Santokhi heeft de jaarverslagen van de CBvS en Staatsolie ook gehad en heeft ook nog vertegenwoordigers in de raden van commissarissen. Hoe kan dit haar zijn ontgaan? Immers, de jaarverslagen van de CBvS zijn er toch om de regering inzicht te verschaffen in het financiële verkeer? Uit het voorgaande blijkt dat de financiële crisis primair ligt aan slecht beleid. Corruptie dus. Daardoor ontstaat er een schaarste aan US dollars en raakt de overheid blut.
Vervolgens stijgt de koers en daardoor de kosten van levensonderhoud. De regering, ook deze, lost dat dan op met monetaire financiering, leningen en loonsverhogingen. Om vervolgens te verklaren dat de oorzaak van de crisis ligt aan lage wereldprijzen, de oorlog in Europa, de subsidies, looneisen, de Chinese supermarkten, de cambio’s en kwaadwilligen.
Grafiek 1Noodzaak exportbedrijven
Geen enkele economie, waarin 7 procent van de beroepsbevolking moet zorgen voor de inkomsten van 93 procent van het volk, kan duurzaam zijn. Suriname ervaart voor de derde keer hoe dat in de praktijk werkt. Om dat op te lossen moeten minstens dertigduizend van de zestigduizend ambtenaren naar de productiesector voor de export.
In de jaren tachtig zijn alle opgezette bedrijven vanwege de kleine, interne markt en de US dollar-component van 61 procent failliet gegaan. Het introduceren van nieuwe technieken zal de productiviteit en de inkomsten van de arbeiders moeten verhogen. Daardoor zullen de Surinamers de arbeidsmarkt weer bedienen.
Vanaf de Tweede Wereldoorlog is het grootste gedeelte van de staatsinkomsten afkomstig uit de mijnbouw. En dat is de enige sector die de concurrentie op de wereldmarkt kan doorstaan. Echter, de huidige hoge inkomsten zijn niet het gevolg van nieuwe technieken, management of beleid van de regering, maar de oorlog in Europa. De onshore olie en goud gaan Suriname, naar schatting, nog tien jaar inkomsten verschaffen. Het land heeft dus weinig tijd over om de economie te diversifiëren, het land leefbaar te maken, de …